Claude Lévi-Strauss is dood

Wie is er dood? Lévi-Strauss? Die van die spijkerbroeken?

Bijna goed. Claude Lévi-Strauss was een Franse filosoof. Hij is bekend geworden door zijn geschrijf over zijn bezoeken aan tal van stammen in de Braziliaanse tropen.

Een stukje geschiedenis
Rond 1750 is het in Europa erg populair om zowat alles in twijfel te trekken wat niet wetenschappelijk onderbouwd is. Het is belangrijk om alles eens grondig opnieuw te bekijken en vooral te beredeneren. Men trekt voor het eerst eens goed de wetenschappelijke gereedschapskist open en met het 'mes van de rede' wordt er gretig rondgezwaaid. Vele heilige huisjes sneuvelen en men maakt korte metten met de zogenaamde waarheid die slechts waarheid is omdat een of andere autoriteit zegt dat het zo is. Priesters, baronnen en andere hoogwaardigheidsbekleders moeten voortaan uitleg geven aan hun besluiten en verliezen hierdoor veel macht. De macht verschuift naar de intellectuelen. Deze periode noemen ze de verlichting.

Men is dol op proffessor spelen. Aan alles wordt gedacht. Niets ontsnapt aan het mes der rede. Jean-Jacques Rousseau kan zich niet vinden in deze stroming. Hij vind dat de wetenschappers die alles willen beredeneren voorbij gaan aan kunst, intuïtie en het gevoelsleven. Deze tegenbeweging noemen ze de Romantiek.

Een pedagogisch voobeeld?
Rousseau is een fijne vent. Hij schrijft tal van boeken over opvoeding. Maakt ondertussen een stuk of vijf kinderen bij een onschuldig lief meisje die hij doodleuk stuk voor stuk afstaat aan een vondelingenhuis. Voor die tijd een hele normale zaak overigens. Had je maar moeten trouwen.
Toch zijn zijn boeken over opvoeding populair te noemen. In een van die boeken beschrijft hij 'De Nobele Wilde'. Geïnspireerd door de vele reisverslagen uit die tijd beschreef hij het karakter van een niet-westers mens dat door zijn leven in de natuur nog Puur en Oprecht is. Het zijn de steden en de maatschappij die de mens verpesten.

Verlichting vs Romantiek
En daar heb je dus een filosofisch spanningsveld te pakken. Aan de ene kant heb je het verstand van de verlichting. Beredeneerd en wetenschappelijk. Aan de andere kant heb je de romantiek. Intuïtief en de wereld bekijkend vanuit gevoel.

Het bekijken van wilde stammen werd vooral in de 19e eeuw erg populair om te doen. Europa stortte zich massaal op elke vorm van samenleving die ze in de tropen maar konden vinden. Het bestuderen van zulke 'wilde stammen' had veelal twee resultaten.

De wilde stam was toch echt onderontwikkeld. Ze hadden geen elektriciteit en hielden zich bezig met vage rituelen en allerlei vormen van bijgeloof. Onze maatschappij is verder en dus beter.

De andere reactie was totaal anders. De wilde stam was puurder en nog "onverpest" door de moderne ontwikkelingen van de maatschappij. Ze stonden dichter bij de natuur en bleven dus ook dichter bij de essentie van het leven. Hun maatschappij is daardoor echter en dus beter.

En toen was daar Claude Lévi-Strauss
De Verlichting vs De Romantiek. En toen was daar Claude Lévi-Strauss. Die wist in zijn boeken met de scherpte van een wetenschapper de stammen te beschrijven, zonder ze te betuttelen of ze als 'Nobele Wilde' neer te zetten. Hij maakte de volken die hij onderzocht niet ondergeschikt aan zijn eigen maatschappij, maar maakte er ook geen bewoners van een paradijselijk oord van. Hij bekeek zowel de materiële waarde alswel de immateriële waarde van een stam.

Dat wat hij schreef las zo lekker weg dat hij er zelfs bijna een literatuurprijs voor gekregen had. Maar zijn boeken vielen in de categorie non-fictie en dus viel hij toch niet in de prijzen. Maar dat terzijde.

Lévi-Strauss heeft gepoogd de filosofie te bestuderen. Maar dat vond ie maar saai. Toch is hij gestorven als 'filosoof'. En dat is knap. Tevens heeft hij met zijn filosofieën een nieuw licht geworpen op etnologie en antropologie. Dat is OOK knap. Tot slot zou hij volgende maand 101 jaar geworden zijn. En dat vind ik al helemaal knap. Zeker als hij alle kaarsjes had uitgeblazen.

Claude Lévi-Strauss had dus niets met spijkerbroeken te maken, maar heeft ons wel een belangrijke les te leren:

De tropen houden je jong.. of zoiets.